Deze pagina biedt een toegankelijke introductie tot het concept van een Energiemanagementsysteem (EMS). We leggen in eenvoudige taal uit wat een EMS doet, hoe het werkt en welke onderdelen erbij horen. Ideaal voor wie snel wil begrijpen wat een EMS precies is alvorens in de details te duiken.
Hieronder op deze pagina vind je drie aanvullende onderdelen die verder bouwen op deze introductie:
- De volledige open-source EMS-gids
De uitgebreide technische gids met schema’s, tabellen en diepgaande uitleg. - Een praktisch voorbeeld
Een real-life casus waarin wordt getoond hoe een EMS in een gebouw wordt toegepast. - Wat is een open-source EMS-platform en welke moet je kiezen?
Een overzicht van de belangrijkste open-source EMS-platformen en onze vergelijking van zes oplossingen.
Je kan dus hierboven rustig de basis ontdekken en daarna meteen doorklikken naar het onderwerp dat het best aansluit bij jouw project.
EMS: EEN INLEIDING
Een EMS helpt om de energie in een gebouw slimmer te beheren. Het houdt de energiestromen in het oog, analyseert ze en ondersteunt bij een efficiëntere en goedkopere werking. Je kan het zien als de dirigent van alle energie in het gebouw.
Figuur 1 : Schema van een elektrische installatie voor huishoudelijk gebruik met EMS
Waarvoor dient een EMS in de praktijk?
De functies van een EMS zijn concreet en gemakkelijk te begrijpen:
- Inzicht geven: zichtbaar maken hoeveel energie er wordt verbruikt en geproduceerd.
- Afwijkingen detecteren: pieken, foutief gedrag of verouderde toestellen snel opsporen.
- Analyseren: trends en gebruikspatronen ontdekken op basis van historische gegevens.
- Optimaliseren: toestellen automatisch op het beste moment laten draaien.
Voorbeeld: is er veel zon? Dan kan het EMS automatisch de boiler opwarmen of de elektrische wagen laden.
Hoe werkt een EMS?
Een EMS bestaat uit vier belangrijke onderdelen: sensoren, actuatoren, een hub en een centrale controller.
1. Sensoren – de “ogen” van het EMS
Sensoren meten o.a. temperatuur, verbruik, productie van zonnepanelen of andere relevante gegevens.
2. Actuatoren – de “handen” van het EMS
Actuatoren zijn toestellen die het EMS kan aansturen, zoals warmtepompen, boilers, ventilatie, laadpalen of slimme stopcontacten. Het EMS schakelt ze in, uit of stuurt hun vermogen.
3. Hub en communicatieprotocollen – de “tolken” van het EMS
Niet alle toestellen gebruiken dezelfde “taal” (zo zijn verschillende protocollen zoals Zigbee, Z-Wave, Wi-Fi, Bluetooth, M-Bus, … gangbaar op de markt). De hub fungeert als tolk zodat alle apparaten begrijpbaar worden voor de controller.
Soms volstaat een dongle om een extra protocol toe te voegen, zoals een Zigbee-USB-dongle.
4. Centrale controller – het “brein” van het EMS
De centrale controller ontvangt de gegevens, neemt beslissingen en stuurt de verschillende toestellen aan. Hij bestaat uit de hardware (pc, mini-pc, Raspberry Pi, NAS…) en de EMS-software.
Figuur 2 : Schematisch overzicht EMS
4.1 Lokale controller
Bij een lokale controller draait het EMS in het gebouw zelf. Het werkt ook zonder internet en bewaart alle data lokaal.
Dit biedt autonomie, snelheid en privacy.
4.2 Cloudcontroller
Bij een cloudcontroller worden gegevens naar externe servers gestuurd (bijv. Google, Apple, Amazon).
Dit is eenvoudig, maar maakt je wel meer afhankelijk van het internet en de fabrikant.
4.3 Hybride controller
Een hybride systeem werkt lokaal voor de belangrijkste functies en gebruikt optioneel een veilige koppeling
naar de cloud of een NAS voor gebruiksgemak of toegang op afstand.
Voor- en nadelen van cloud- versus lokale oplossingen
| Type systeem | Waar bevindt zich de centrale controller? | Waar worden de gegevens opgeslagen? | Afhankelijkheid van internet? |
| Lokale server (bijv. Home Assistant, Jeedom, openHAB) | In het gebouw (pc, Raspberry Pi, EMS-kast) | Lokaal, op het apparaat | Nee, werkt zonder internet |
| Cloudserver (bijv. Google Home, Alexa, HomeKit) | Op de servers van de fabrikant (Google, Amazon, Apple) | Op internet, in de cloud | Ja, werkt niet zonder internet |
De gebruikersinterface: hoe bedien je een EMS?
Je moet geen expert zijn om een EMS te gebruiken. Via een duidelijke gebruikersinterface (UI)
zie je in één oogopslag alle energiestromen en toestellen in je gebouw.
- een webdashboard (browser),
- een mobiele app,
- een optioneel touchscreen in het gebouw.
Toegang op afstand
Het kan handig zijn om het EMS ook vanop afstand te kunnen bekijken of beheren
– bijvoorbeeld voor opvolging door een installateur, of om thuisinstallaties te controleren wanneer je niet aanwezig bent.
Dit kan op verschillende manieren, zoals via een clouddienst, de ingebouwde toegang van een NAS of een VPN-verbinding.
Welke optie het best past, hangt af van het project en de afspraken tussen de klant en de installateur.
Oplossing voor toegang op afstand tot de lokale server
| Methode | Uitleg | Voordelen |
| VPN (privacyoplossing) | Beveiligde, directe verbinding alsof je thuis bent. De gegevens blijven volledig bij u. | Hoge veiligheid, volledige vertrouwelijkheid, maar vereist handmatige configuratie (basis technische vaardigheden). |
| Tussenliggende cloud (optioneel) | Sommige diensten (bijv. Home Assistant via Nabu Casa) vergemakkelijken beveiligde toegang op afstand via hun online servers. | Eenvoudig te configureren, veilig, maar vereist een optioneel betaald abonnement. |
| Lokale centrale controller op NAS | Als de controller op een NAS is geïnstalleerd (bijv. Synology, QNAP), is toegang op afstand mogelijk via de geïntegreerde diensten van de NAS. | Geen externe cloud nodig, veilige en eenvoudige toegang, tussenoplossing tussen VPN en cloud. |
Samengevat
Een EMS combineert sensoren, actuatoren, een hub en een centrale controller om het energieverbruik te visualiseren en slimmer aan te sturen.
Via een eenvoudige interface krijg je inzicht en kan je automatisering inzetten om energie efficiënter en goedkoper te gebruiken.
Contacteer ons
Heb je inspiratie opgedaan en ben je aan de slag gegaan? Heb je suggesties of opmerkingen over onze gids of onze keuzehulp? Wil je graag jouw eigen project in de kijker zetten? Contacteer ons en laat het ons weten!
